กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ ริมฝั่งแม่น้ำอันกว้างใหญ่ มีต้นชมพู่ขนาดใหญ่ต้นหนึ่งที่แผ่กิ่งก้านสาขาออกไปเหนือน้ำ บนต้นไม้นั้นมีลิงเจ้าปัญญาตัวหนึ่งอาศัยอยู่ และในแม่น้ำสายเดียวกันนั้นก็มีจระเข้ผัวเมียคู่หนึ่งอาศัยอยู่เช่นกัน
เนื้อเรื่อง
ลิงเจ้าปัญญามักจะเก็บผลชมพู่ที่สุกงอมและหวานฉ่ำกินเป็นอาหารอยู่เสมอ และด้วยความมีน้ำใจ มันก็จะโยนผลชมพู่ลงไปให้จระเข้ที่ว่ายน้ำอยู่เบื้องล่างได้กินด้วยเป็นประจำ จนกระทั่งทั้งสองได้กลายเป็นเพื่อนรักกัน
อยู่มาวันหนึ่ง ภรรยาของจระเข้เกิดล้มป่วยลงและได้บอกกับสามีของตนว่านางอยากจะกิน “หัวใจของลิง” เพราะเชื่อว่าเป็นยาที่จะสามารถรักษาอาการป่วยของนางให้หายได้ จระเข้เมื่อได้ฟังดังนั้นก็รู้สึกหนักใจเป็นอย่างยิ่ง เพราะลิงคือเพื่อนรักของตน แต่ด้วยความรักที่มีต่อภรรยา ในที่สุดมันก็ยอมทำตาม
จระเข้จึงได้ว่ายน้ำไปหาลิงที่ต้นชมพู่แล้วออกอุบายว่า “สหายลิงเอ๋ย ข้าอยากจะตอบแทนน้ำใจของท่านที่มอบผลไม้ให้ข้ากินอยู่เสมอ วันนี้ข้าจึงอยากจะเชิญท่านขี่หลังข้าข้ามไปเที่ยวที่เกาะกลางน้ำ ที่นั่นมีผลไม้อร่อยๆ เยอะแยะเลยนะ”
ลิงเมื่อได้ฟังดังนั้นก็หลงเชื่อและกระโดดลงไปขี่บนหลังของจระเข้ในทันที แต่เมื่อว่ายน้ำไปถึงกลางแม่น้ำ จระเข้ก็ได้แกล้งดำน้ำลงไปจนทำให้ลิงเกือบจะจมน้ำ ลิงตกใจเป็นอย่างยิ่งจึงได้ถามจระเข้ว่าท่านจะทำอะไรกันแน่
จระเข้จึงได้สารภาพความจริงออกมาว่า “ภรรยาของข้าป่วยหนักและต้องการที่จะกินหัวใจของท่านเพื่อรักษาตัว ข้าจำเป็นที่จะต้องนำหัวใจของท่านไปให้นาง”
ลิงเจ้าปัญญาเมื่อได้ฟังดังนั้นก็ไม่ได้ตื่นตระหนก แต่กลับรวบรวมสติแล้วคิดหาอุบายที่จะเอาตัวรอด มันแสร้งทำเป็นหัวเราะแล้วพูดกับจระเข้ว่า
“โอ้! ท่านเพื่อนเอ๋ย ทำไมท่านไม่บอกข้าให้เร็วกว่านี้เล่า! พวกเราเหล่าลิงนั้นมักจะเก็บหัวใจของเราแขวนไว้บนกิ่งไม้เสมอ โดยเฉพาะเวลาที่จะต้องเดินทางไกลๆ เพื่อให้ตัวเบา ท่านดูสิ หัวใจของข้ายังคงแขวนอยู่บนกิ่งชมพู่นั่นอยู่เลย ท่านจงรีบพาข้ากลับไปที่ฝั่งเถิด ข้าจะได้ไปเอาหัวใจมามอบให้ท่าน”
จระเข้ผู้โง่เขลาเมื่อได้ฟังดังนั้นก็หลงเชื่ออย่างสนิทใจและรีบว่ายน้ำพาสิงโตกลับไปยังฝั่งในทันที แต่ทันทีที่ถึงฝั่ง ลิงเจ้าปัญญาก็รีบกระโดดขึ้นไปอยู่บนต้นชมพู่แล้วหัวเราะเยาะจระเข้ว่า
“เจ้าจระเข้โง่! เจ้าคิดว่าจะมีสัตว์ที่ไหนในโลกนี้เก็บหัวใจของตนเองไว้ข้างนอกร่างกายกันเล่า! เพราะความโง่เขลาของเจ้าแท้ๆ เจ้าจงกลับไปมือเปล่าเถิด และมิตรภาพระหว่างเราก็ได้สิ้นสุดลงแล้วนับตั้งแต่วันนี้”
คติสอนใจ
นิทานอีสป เรื่อง ลิงกับจระเข้ นี้สอนให้รู้ว่า “ผู้ที่มีสติปัญญาและไหวพริบปฏิภาณ ย่อมสามารถเอาตัวรอดจากสถานการณ์ที่คับขันและกลอุบายของคนพาลได้เสมอ”
พุทธภาษิต
“ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ” (ปัญญาชีวิง ชีวิตะมาหุ เสฏฐัง) คำแปล: ผู้ดำเนินชีวิตอยู่ด้วยปัญญา คือผู้มีชีวิตที่ประเสริริฐสุด
