กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในฟาร์มของชาวนาผู้หนึ่ง มีม้าแก่ตัวหนึ่งซึ่งเคยรับใช้เจ้านายของมันอย่างซื่อสัตย์มาตลอดชีวิต ในวัยหนุ่ม มันเคยเป็นม้าศึกที่แข็งแกร่งและสง่างาม ช่วยให้นายของมันรอดพ้นจากอันตรายในสนามรบมานับครั้งไม่ถ้วน แต่เมื่อวันเวลาผ่านไป มันก็แก่ชราลงเรื่อยๆ จนไม่สามารถทำงานหนักได้เหมือนเคย
เนื้อเรื่อง
เมื่อม้าแก่ชราและอ่อนแอลงจนไม่สามารถออกรบหรือทำงานหนักในไร่นาได้อีกต่อไป เจ้านายของมันก็เริ่มรู้สึกว่ามันเป็นภาระและไร้ประโยชน์ เขาจึงได้หยุดให้อาหารที่ดีกับมันและพูดกับมันว่า
“ตอนนี้เจ้าไม่แข็งแรงพอที่จะทำงานให้ข้าได้อีกต่อไปแล้ว ข้าคงจะเลี้ยงเจ้าไว้เปล่าๆ ไม่ได้อีกแล้ว เว้นเสียแต่ว่าเจ้าจะพิสูจน์ให้ข้าเห็นว่าเจ้ายังคงแข็งแกร่งกว่าสิงโตได้ ข้าถึงจะเลี้ยงเจ้าไว้เหมือนเดิม”
พูดจบ เขาก็ได้ขับไล่ม้าแก่ออกจากฟาร์มไปอย่างไร้เยื่อใย ม้าแก่เดินโซซัดโซเซเข้าไปในป่าด้วยความเสียใจและสิ้นหวัง ในขณะที่มันกำลังจะยอมแพ้ต่อโชคชะตานั้นเอง มันก็ได้พบกับสุนัขจิ้งจอกเจ้าปัญญาตัวหนึ่ง
เมื่อสุนัขจิ้งจอกได้ฟังเรื่องราวทั้งหมด มันก็รู้สึกสงสารและได้คิดอุบายที่จะช่วยเหลือม้าแก่ “ท่านลุงม้า ไม่ต้องเสียใจไป” สุนัขจิ้งจอกกล่าว “ท่านจงนอนแกล้งทำเป็นตายอยู่ที่นี่ เดี๋ยวข้าจะไปหลอกพาสิงโตมาให้ท่านเอง”
สุนัขจิ้งจอกจึงได้วิ่งไปหาสิงโตที่อยู่ในถ้ำแล้วพูดว่า “ท่านเจ้าป่า! ข้าพบม้าตายตัวหนึ่งนอนอยู่ไม่ไกลจากที่นี่ เนื้อของมันคงจะนุ่มและอร่อยน่าดู ท่านรีบไปกินเถิด”
สิงโตเมื่อได้ฟังดังนั้นก็รีบตามสุนัขจิ้งจอกไปในทันที เมื่อไปถึงที่ที่ม้าแก่นอนอยู่ สุนัขจิ้งจอกก็ได้พูดกับสิงโตอีกว่า “ที่นี่ไม่ค่อยสะดวกเท่าไหร่ ให้ข้าช่วยผูกหางของท่านเข้ากับหางของม้า แล้วท่านก็จะสามารถลากมันกลับไปกินที่ถ้ำของท่านได้อย่างสบาย”
สิงโตหลงเชื่อในอุบายนั้นและยอมให้สุนัขจิ้งจอกผูกหางของตนเข้ากับหางของม้า แต่ทันทีที่ผูกเสร็จ ม้าแก่ก็ได้ลุกขึ้นและออกวิ่งอย่างสุดชีวิตลากสิงโตกลับไปยังฟาร์มของเจ้านาย
เมื่อเจ้านายได้เห็นว่าม้าแก่ของตนสามารถลากสิงโตกลับมาได้อย่างไม่น่าเชื่อ เขาก็รู้สึกทึ่งและเปลี่ยนใจในทันที เขากลับมาเลี้ยงดูม้าแก่เป็นอย่างดีและให้มันได้ใช้ชีวิตบั้นปลายอย่างมีความสุข
คติสอนใจ
นิทานอีสป เรื่อง ม้าแก่ เรื่องนี้สอนให้รู้ว่า “อย่าด่วนตัดสินคุณค่าของผู้ที่เคยทำคุณประโยชน์แก่เราเพียงเพราะพวกเขแก่ชราหรืออ่อนแอลง เพราะประสบการณ์และสติปัญญานั้นยังคงเป็นสิ่งที่มีค่าเสมอ”
พุทธภาษิต
“นิมิตฺตํ สาธุรูปานํ กตญฺญูกตเวทิตา” (นิมิตตัง สาธุรูปานัง กะตัญญูกะตะเวทิตา) คำแปล: ความกตัญญูกตเวที เป็นเครื่องหมายของคนดี
