นิทานพื้นบ้าน เรื่อง ท้าวแสนปม พร้อมข้อคิดสอนใจ

ริมฝั่งแม่น้ำปิงแถบจังหวัดกำแพงเพชร เคยเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณชื่อ เมืองไตรตรึงษ์ และที่นี่เองคือฉากของ นิทานพื้นบ้าน เรื่อง ท้าวแสนปม ชายรูปร่างอัปลักษณ์ที่ผู้คนดูถูก แต่กลับมีจิตใจซื่อตรงและได้เป็นบิดาของกษัตริย์ในตำนาน นิทานเรื่องนี้สอนว่าคุณค่าของคนไม่ได้อยู่ที่รูปลักษณ์ภายนอก

เนื้อเรื่อง

ชายผู้มีปมเต็มตัว

กาลครั้งหนึ่ง นอกเมืองไตรตรึงษ์มีชายหนุ่มคนหนึ่งอาศัยอยู่ในกระท่อมเล็กๆ ริมแม่น้ำ ทั่วร่างกายของเขามีปุ่มปมขึ้นเต็มไปหมด ชาวบ้านจึงเรียกเขาว่า “แสนปม” เด็กๆ เห็นก็วิ่งหนี ผู้ใหญ่บางคนก็หัวเราะเยาะ แต่แสนปมไม่เคยโกรธใคร เขาขยันทำไร่ทำสวน ปลูกผักไว้กินเองและแบ่งปันให้คนที่ผ่านไปมา

ในสวนของแสนปมมีต้นมะเขือต้นหนึ่งที่เขาดูแลอย่างดี รดน้ำพรวนดินทุกเช้าเย็น จนออกผลใหญ่งามกว่ามะเขือในสวนไหนๆ

มะเขือผลงามกับพระธิดา

เจ้าเมืองไตรตรึงษ์มีพระธิดาผู้งดงามนามว่า นางอุษา วันหนึ่งนางเห็นมะเขือผลงามจากสวนของแสนปมที่ถูกนำไปขายในตลาด ก็อยากเสวยขึ้นมา นางกำนัลจึงไปขอซื้อมาถวาย

แสนปมเคยเห็นพระธิดาจากที่ไกลและแอบรักนางอยู่ในใจ แต่รู้ดีว่าคนอย่างตนไม่มีวันได้เข้าใกล้ เขาจึงทำได้เพียงตั้งจิตอธิษฐานกับผลมะเขือที่ส่งไปถวาย ตามตำนานเล่าว่า หลังจากนางอุษาเสวยมะเขือผลนั้น ไม่นานนางก็ทรงครรภ์ และให้กำเนิดพระโอรสน่ารักน่าชังองค์หนึ่ง

ก้อนข้าวเย็นที่พิสูจน์ความจริง

เจ้าเมืองไม่รู้ว่าใครคือบิดาของหลาน จึงประกาศให้ชายทุกคนในเมืองถือขนมและของกินมาชุมนุมกันที่ลานหน้าวัง แล้วตั้งสัตย์ว่า “ผู้ใดเป็นพ่อของกุมารนี้ ขอให้กุมารคลานไปหาผู้นั้น”

บรรดาเจ้าชายและขุนนางต่างถือขนมหวานหน้าตาน่ากินมาล่อ แต่พระกุมารไม่สนใจเลย กลับคลานตรงไปหาแสนปมที่นั่งอยู่ท้ายสุด ในมือมีเพียงก้อนข้าวเย็นก้อนเดียว ทุกคนในลานต่างตกตะลึง

เจ้าเมืองทั้งอับอายและกริ้ว จึงขับไล่นางอุษา พระกุมาร และแสนปมออกจากเมืองไป แสนปมไม่โต้เถียงสักคำ เขาพาภรรยาและลูกเดินทางออกไปด้วยความอดทน และสัญญากับตัวเองว่าจะดูแลทั้งสองให้ดีที่สุด

กลองวิเศษกับอู่ทองคำ

ด้วยความดีและความอดทนของแสนปม ตำนานเล่าว่า พระอินทร์ ทรงเห็นใจ จึงแปลงกายลงมามอบ กลองวิเศษ ให้ใบหนึ่ง พร้อมบอกว่า “หากเจ้าปรารถนาสิ่งใด จงตีกลองนี้แล้วอธิษฐาน”

แสนปมตีกลองครั้งแรก อธิษฐานขอให้ปุ่มปมทั้งตัวหายไป ทันใดนั้นเขาก็กลายเป็นชายหนุ่มรูปงาม ครั้งต่อมาเขาไม่ได้ขอทรัพย์สมบัติเพื่อตัวเอง แต่ขอ อู่ทองคำ ไว้ให้ลูกน้อยได้นอนอย่างสุขสบาย พระกุมารจึงได้พระนามว่า “เจ้าอู่ทอง”

ต่อมาแสนปมได้สร้างบ้านเมืองขึ้นใหม่ ปกครองผู้คนด้วยความเมตตา และได้รับพระนามว่า ท้าวศิริชัยเชียงแสน ส่วนเจ้าอู่ทองเมื่อเติบใหญ่ ตำนานเล่าสืบกันมาว่าคือ พระเจ้าอู่ทอง ผู้สร้างกรุงศรีอยุธยาในเวลาต่อมา

หมายเหตุ: ตำนานท้าวแสนปมปรากฏในพงศาวดารเหนือและมีหลายสำนวน รายละเอียดบางตอน เช่น ชื่อเมือง ชื่อตัวละคร และวิธีที่พระอินทร์มอบกลอง อาจแตกต่างกันไปตามแต่ละท้องถิ่น เรื่องนี้เรียบเรียงใหม่จากโครงเรื่องหลัก

• ความอดทน ทำให้แสนปมผ่านพ้นการดูถูกและการถูกขับไล่ได้โดยไม่สร้างศัตรู
• ความเรียบง่ายและจริงใจ อย่างก้อนข้าวเย็นก้อนเดียว มีค่ามากกว่าขนมหรูหราที่ไม่ได้มาจากใจ
• ความเสียสละ เมื่อได้พร แสนปมยังนึกถึงความสุขของลูกก่อนตัวเอง

นิทานที่เกี่ยวข้อง

• สังข์ทองเรื่องราวของสังข์ทองสามารถแบ่งออกเป็นช่วงสำคัญๆ ได้ดังนี้
• แก้วหน้าม้าคุณค่าที่แท้จริงของคนอยู่ที่จิตใจ: ไม่ควรมองคนเพียงแค่รูปลักษณ์ภายนอก
• พญาคันคากพญาคันคาก” เป็นวรรณกรรมและนิทานพื้นบ้านที่สำคัญที่สุดเรื่องหนึ่งของกลุ่มวัฒนธรรมไทย-ลาว